Rozwód z orzekaniem o winie to jedno z najbardziej wymagających postępowań rodzinnych. W praktyce sądowej bardzo często wiąże się nie tylko z silnymi emocjami, ale również z koniecznością szczegółowego wykazywania faktów dotyczących życia prywatnego małżonków. Dla wielu osób kluczowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie: czy warto domagać się ustalenia winy drugiego małżonka i jakie mogą być skutki takiego rozstrzygnięcia?
Polskie prawo przewiduje możliwość rozwiązania małżeństwa zarówno bez orzekania o winie, jak i z jego ustaleniem, który z małżonków ponosi odpowiedzialność za rozkład pożycia. W praktyce różnica między tymi trybami ma ogromne znaczenie – zarówno emocjonalne, jak i finansowe
Dodatkowo w sytuacji, kiedy jeden z małżonków nie zgadza się na rozwód, żądając oddalenie powództwa o rozwód Sąd Okręgowy zobligowany jest również do badania zawinienia małżonków. Wynika to z zakazu rekryminacji małżonka niewinnego o czym mowa poniżej
Czym jest rozwód z orzekaniem o winie?
Zgodnie z art. 57 § 1 krio sąd w wyroku rozwodowym orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia małżeńskiego
Sąd może zatem ustalić, że:
- wyłącznie winny jest jeden małżonek,
- winę ponoszą oboje małżonkowie,
- żaden z małżonków nie ponosi winy, przy czym to ostatnie orzeczenie zapada na zgodny wniosek małżonków, lub ustalenia sądu, że żaden z małżonków nie ponosi zawinienia za rozkład pożycia, co w praktyce sądowej zdarza się niezwykle rzadko (np. z powodu choroby psychicznej małżonka, który przyczynił się do rozkładu, jednakże przypisać mu winy nie można, z uwagi nad brak kontroli własnego zachowania)
W praktyce rozwód „bez orzekania o winie” oznacza sytuację, w której sąd traktuje strony tak, jakby żadne z nich nie ponosiło odpowiedzialności za rozpad małżeństwa.
Kiedy sąd może orzec rozwód?
Niezależnie od kwestii winy, podstawową przesłanką rozwodu jest wystąpienie trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego.
Oznacza to zerwanie trzech więzi
* emocjonalnej,
* fizycznej,
* gospodarczej.
Rozkład musi mieć charakter:
* zupełny – więzi faktycznie już nie istnieją,
* trwały – brak jest realnych perspektyw na odbudowę małżeństwa.
Samo występowanie konfliktów czy zdrady nie oznacza jeszcze, że sąd orzeknie rozwód. Jeżeli istnieją przesłanki wskazujące na możliwość odbudowy relacji, sąd może oddalić powództwo.
Co oznacza „wina” w rozumieniu prawa rodzinnego?
Wina w sprawach rozwodowych nie jest rozumiana tak jak w prawie karnym. Nie chodzi o popełnienie przestępstwa, lecz o naruszenie obowiązków małżeńskich wynikających z przepisów prawa oraz zasad współżycia społecznego.
Najczęstsze przyczyny przypisywania winy to:
- zdrada małżeńska
- przemoc psychiczna lub fizyczna,
- nadużywanie alkoholu,
- uzależnienia (alkohol, narkotyki hazard, pornografia)
- seksoholizm
- uporczywe poniżanie współmałżonka
- nielojalność małżeńska ( nie tylko w sferze intymnej)
- porzucenie rodziny
- trwonienie majątku
- odmowa współżycia,
- rażący brak zainteresowania rodziną lub dziećmi.
- zbyt silny związek z rodziną pochodzenia
- ukrywanie chorób, w tym psychicznych.
W praktyce sąd analizuje całokształt zachowań stron i ich wpływ na rozpad małżeństwa. Bardzo istotne jest przy tym, że nawet jeżeli jedna strona dopuściła się nagannego zachowania, sąd może uznać współwinę obu małżonków.
Zdrada małżeńska a rozwód z winy
Jedną z najczęstszych przyczyn rozwodów z orzekaniem o winie jest zdrada małżeńska. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że naruszenie obowiązku wierności co do zasady stanowi ciężkie naruszenie obowiązków małżeńskich.
Nie oznacza jednoznacznego przypisania wyłącznej winy. Sąd bada bowiem:
* kiedy doszło do zdrady,
* czy małżeństwo już wcześniej było w kryzysie,
* czy zdrada była przyczyną rozpadu, czy skutkiem wcześniejszego rozkładu pożycia.
W praktyce ogromne znaczenie ma chronologia zdarzeń.
Jakie dowody mają znaczenie?
Postępowania rozwodowe z orzekaniem o winie są postępowaniami dowodowymi. Same twierdzenia stron zazwyczaj nie wystarczają.
Najczęściej wykorzystywane dowody to:
- zeznania świadków,
- wiadomości SMS i komunikatory,
- e-maile,
- nagrania,
- zdjęcia,
- dokumentacja medyczna,
- notatki policyjne,
- dokumenty z procedury „Niebieskiej Karty”
- wydruki z mediów społecznościowych
- opinie psychologiczne.
- Obdukcje sądowo- lekarskie
- akta innych spraw (najczęściej karnych)
W sytuacji tzw: „przedrozwodowej”, niezwykle częste staje się zakładanie spraw tzw. „okołorozwodowych”, przez małżonków dążących do obarczenia winą współmałżonka. Cała paleta spraw karny począwszy od znęcania się – art. 207 § 1 kk, oskarżeń o przywłaszczenia mienia, kradzież – art. 288 kk, art. 278m§ 1 kk.
Czy warto żądać orzeczenia o winie?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez klientów kancelarii rodzinnych. Odpowiedź brzmi: to zależy od sytuacji faktycznej oraz celu, jaki chce osiągnąć strona
Potencjalne korzyści
Najważniejszą konsekwencją rozwodu z wyłącznej winy jednego małżonka są alimenty między byłymi małżonkami.
Zgodnie z art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek niewinny może domagać się alimentów od małżonka wyłącznie winnego, jeżeli rozwód powoduje istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej.
Co istotne:
- nie trzeba pozostawać w niedostatku,
- alimenty mogą być zasądzone nawet dożywotnio
To zasadnicza różnica względem rozwodu bez orzekania o winie lub przy współwinie, gdzie konieczne jest wykazanie niedostatku, a obowiązek alimentacyjny co do zasady jest terminowy.
Pamiętać należy, że w każdym przypadku zasądzenie alimentów musi pozostawać w związku z orzeczonym rozwodem. Zatem w sytuacji gdy np. ktoś występuję z roszczeniem alimentacyjnym wiele lat po rozwodzie z uwagi na pogorszenie się sytuacji materialnej lub zdrowotnej, może nie uzyskać świadczenia alimentacyjnego.
Aspekt psychologiczny
Dla wielu osób ustalenie wyłącznej winy ma również znaczenie moralne i psychologiczne. Wyrok sądu staje się formalnym potwierdzeniem odpowiedzialności drugiej strony za rozpad małżeństwa.
Ile trwa rozwód z orzekaniem o winie?
To zależy od stopnia konfliktu oraz ilości materiału dowodowego.
Rozwód bez orzekania o winie może zakończyć się nawet na jednej rozprawie. Natomiast sprawy „z winą” często trwają od kilkunastu miesięcy do kilku lat. Wpływ mają między innymi konieczność prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ponadto w przypadku rozwodów z orzekaniem o winie, raczej pewne jest postępowanie odwoławcze. W realiach Sądu Apelacyjnego w Białymstoku – termin oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy w II instacji to 8 miesięcy nawet do dwóch lat, w sytuacji np. gdy apelujący wniesie o wyznaczenie rozprawy w sprawie
Rozwód z winy a dzieci
Wbrew częstym obawom, samo żądanie ustalenia winy nie oznacza ograniczenia kontaktów z dziećmi ani pozbawienia władzy rodzicielskiej, może jednak pozostawać w relacji z ustaleniami sądu co sprawowania opieki nad dziećmi. Sąd jednak powinien odrębnie oceniać winę za rozkład pożycia i kompetencje wychowawcze rodziców. Oczywiście zachowania takie jak przemoc, uzależnienia czy agresja będą miały wpływ na rozstrzygnięcia dotyczące dzieci
Czy można uzyskać rozwód mimo sprzeciwu małżonka?
Tak, ale istnieją pewne ograniczenia.
Zgodnie z art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny, a drugi małżonek nie wyraża zgody na rozwód – chyba że odmowa zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Przepis ten ma ogromne znaczenie praktyczne. Zdarza się bowiem, że małżonek niewinny próbuje blokować rozwód.
Jednak w sytuacji wieloletniej faktycznej separacji czy trwałego rozpadu relacji sądy często uznają taki sprzeciw za nadużycie prawa.
Współwina – częstsze rozstrzygnięcie
W praktyce sądowej bardzo częstym rozwiązaniem jest ustalenie współwiny obu stron.
Wystarczy bowiem, że każde z małżonków w pewnym zakresie przyczyniło się do rozpadu relacji. Nie musi to być przyczynienie równe.
Przykładowo jedna strona dopuściła się zdrady, druga przez lata stosowała przemoc psychiczną lub uporczywie zaniedbywała relację.
W takiej sytuacji sąd może uznać winę obu stron.
Strategia procesowa ma ogromne znaczenie
Sprawy rozwodowe bardzo często są wygrywane lub przegrywane już na etapie przygotowania pozwu i gromadzenia materiału dowodowego.
Kluczowe znaczenie mają prawidłowo sformułowane żądania, odpowiednio dobrane dowody właściwa kolejność ich przedstawienia, spójność narracji procesowej.
Błędy popełnione na początku postępowania wpływają na finał sprawy. W praktyce szczególnie niepożądane są („swoisty black book spraw rozwodowych”)
- pisma procesowe składane samodzielne nie skonsultowane z adwokatem
- naruszenia dóbr osobistych drugiej strony w pismach i w trakcie procesu
- składanie nadmiernej liczby nieistotnych dowodów,
- publikowanie konfliktu w mediach społecznościowych,
- atakowanie sądu i profesjonalnych pełnomocników
- częste zmiany pełnomocników.
Kardynalnym błędem w sprawie rozwodowej, jest jedynie koncentracja na wykazaniu winy żony lub męża, bez dbałości o odparcie zarzutów dotyczących własnej osoby. Moim Klientom często powtarzam, że nie sztuką jest wykazania winy strony przeciwnej, którą sąd stwierdza raz lecz wykazanie, że zarzuty dotyczące nas samych są nietrafne lub nieprawdziwe. Ignorowanie tej zasady, czasami również przez pełnomocników zazwyczaj kończy się rozczarowaniem procesowym.
Kiedy zdecydować się na orzekanie o winie?
Nie ma prostej odpowiedzi na to pytanie, osobiście uważam, że taka decyzja w przypadku istnienia wątpliwości może być podjęta dopiero po konsultacji z adwokatem. Sytuacja bowiem jest niezwykle zniuansowana i wymagająca kalkulacji wielu czynników (korzyści i strat, kosztów nie tylko finansowych ale i emocjonalnych). Pamiętać należy, że orzekanie o winie zawsze pomiędzy rozwodzącymi pogłębia istniejący konflikt i może spowodować utratę możliwości komunikacji na zawsze. Z drugiej strony, czasami takie żądanie choć trudne, w realiach sprawy jest konieczne.
Podsumowanie
Powyższy artykuł stanowi jedynie zarysowanie praktycznej problematyki związanej z domaganiem się przed Sądem Okręgowym rozwodu z orzekaniem o winie i obrony przed takim roszczeniem. Niewątpliwe decyzja o wejściu na drogę sądową ze współmałżonkiem to ogromne wyzwanie i jedna z najdonioślejszych decyzji życiowych. Waga tej sprawy wskazuje, że osoba chcąca się rozwieść winna korzystać z pomocy profesjonalisty, nie tylko na etapie sporządzenia pozwu, ale przez cały okres postępowania rozwodowego.
