Solidarna odpowiedzialność Inwestora i Generalnego Wykonawcy za wynagrodzenie należne Podwykonawcy

utworzone przez

W obrocie gospodarczym, zwłaszcza przy dużych i skomplikowanych procesach budowlanych, powszechną praktyką jest angażowanie osób trzecich przy realizacji robót stanowiących część całego procesu inwestycyjnego. Dochodzi wówczas do zawarcia odrębnej umowy, której stronami są generalny wykonawca oraz podwykonawca, podlegający jego wyłącznemu kierownictwu w trakcie wykonania zobowiązania.
W poprzednim artykule poruszona została kwestia wynagrodzenia należnego wykonawcy (generalnemu wykonawcy) za realizację objętych umową robót. Co jednak w przypadku kiedy w ramach jednego procesu inwestycyjnego dochodzi do zawarcia umowy bądź też kilku umów o podwykonawstwo?
Kwestię odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy w sposób precyzyjny rozstrzyga ustawodawca w przepisach regulujących umowę o roboty budowlane. Zgodnie bowiem z art. 647(1) § 1 ustawy Kodeks cywilny – inwestor odpowiada solidarnie z wykonawcą (generalnym wykonawcą) za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy z tytułu wykonanych przez niego robót budowlanych, których szczegółowy przedmiot został zgłoszony inwestorowi przez wykonawcę lub podwykonawcę przed przystąpieniem do wykonywania tych robót. Ustawodawca wymaga zatem dokonania uprzedniego zgłoszenia inwestorowi powierzenia robót dalszym podmiotom. Od tej zasady przewiduje jednak wyjątek – zgłoszenie nie jest wymagane, jeżeli inwestor i wykonawca określili już w umowie szczegółowy przedmiot robót budowlanych wykonywanych przez oznaczonego podwykonawcę – pod warunkiem, że umowa ta została zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

Odpowiedzialność solidarna – co to właściwie znaczy?
Odpowiedzialność solidarna daje możliwość zaspokojenia wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników. Solidarna odpowiedzialność w przypadku umowy o roboty budowlane oznacza więc, że podwykonawca z mocy prawa może domagać się zapłaty przysługującego mu wynagrodzenia nie tylko od wykonawcy, lecz także wprost od inwestora (zamawiającego), również wtedy gdy inwestor zapłacił już całość wynagrodzenia wykonawcy. Odpowiedzialność ta ma charakter gwarancyjny, powstaje z mocy prawa i prowadzi do dodatkowej gwarancji uzyskania świadczenia przez wierzyciela. Sąd Najwyższy podkreśla, że istotną cechą tej solidarności nie jest zobowiązanie inwestora do spełnienia świadczenia, tylko ponoszenie przez niego odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia ustalonego według zasad obowiązujących i wiążących generalnego wykonawcę i podwykonawcę. Ustalenie przez strony umowy zasad dokonywania rozliczeń częściowych zawarte w umowie i stosowane w praktyce wiąże inwestora (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2019 r., sygn. akt. I CSK 205/18).

Przesłanki solidarnej odpowiedzialności inwestora i generalnego wykonawcy.
Odpowiedzialność na zasadzie solidarności wskazanych uczestników procesu budowlanego ustawodawca uzależnia od wystąpienia kilku przesłanek. Przedmiot robót budowlanych, które powierza się podwykonawcy musi być w sposób szczegółowy określony i zgłoszony inwestorowi. Sama wiedza inwestora o wykonywaniu robót budowlanych przez podwykonawcę nie jest wystarczająca do uznania jego odpowiedzialności – konieczne jest uzyskanie jego zgody. Sąd Najwyższy w jednym z niedawno wydanych orzeczeń wyjaśnił, że zgoda inwestora jest jedynie jedną z przesłanek powstania jego solidarnej z wykonawcą odpowiedzialności wobec podwykonawcy, ale czas jej wyrażenia jest obojętny i zgoda ta może zostać wyrażona (także w sposób milczący) zarówno przed zawarciem umowy, w czasie jej zawierania, jak i po jej zawarciu, ponieważ art. 647(1) § 2 k.c. nie przewiduje żadnych ograniczeń w tym zakresie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt. I CSK 536/19). Zgłoszenie musi jednak zostać doręczone inwestorowi jeszcze przed rozpoczęciem prac przez podwykonawcę. Ponadto, zgłoszenie, o którym mowa w przepisie wymaga zachowania formy pisemnej – pod rygorem jego nieważności.

Czy inwestor może z góry wyrazić zgodę na podwykonawstwo?
Zgoda na podwykonawcę nie może być przyszła – w takim znaczeniu, że nie może obejmować sytuacji, gdy nie wiadomo, jaki będzie zakres robót podwykonawcy, cena za te prace, termin i warunki ich wykonania. Aby przejąć odpowiedzialność za zapłatę, inwestor musi znać konkretne warunki umowy zawartej z podwykonawcą i dopiero wówczas można mówić o zgodzie wyraźnej lub dorozumianej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9.01.2018 r., V ACa 1000/17).

W jakim zakresie inwestor odpowiada za zapłatę wynagrodzenia?
Inwestor ponosi odpowiedzialność za zapłatę podwykonawcy wynagrodzenia w wysokości ustalonej w umowie między podwykonawcą a wykonawcą. Powstaje jednak pytanie co w sytuacji gdyby wysokość wynagrodzenia podwykonawcy przewyższała wysokość umówionego wynagrodzenia należnego wykonawcy? W takim przypadku odpowiedzialność inwestora za zapłatę podwykonawcy wynagrodzenia jest ograniczona do wysokości wynagrodzenia należnego wykonawcy za roboty budowlane, których szczegółowy przedmiot wynika odpowiednio ze zgłoszenia albo z umowy. Można zatem powiedzieć, że granicą odpowiedzialności inwestora względem podwykonawcy jest wysokość wynagrodzenia należna wykonawcy za określony umową zakres robót.

Czy inwestor może uchylić się od odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy?
Inwestor ma możliwość zgłoszenia sprzeciwu wobec wykonywania określonych robót przez podwykonawcę. Skuteczność takiego sprzeciwu uwarunkowana jest jednak szeregiem wymogów:
1. sprzeciw należy zgłosić w terminie 30 dni liczonych od otrzymania zgłoszenia,
2. sprzeciw powinien mieć formę pisemną pod rygorem nieważności,
3. sprzeciw musi być zgłoszony zarówno generalnemu wykonawcy, jak i podwykonawcy.

Co w sytuacji, gdy podwykonawca zawiera umowę z dalszym podwykonawcą?
Komentowany przepis znajdzie zastosowanie w każdej sytuacji, w której udział biorą podwykonawcy, jak i dalsi podwykonawcy. Należy jednak wskazać, że podwykonawca będzie mógł zawrzeć umowę z dalszym podwykonawcą jedynie za zgodą wykonawcy i inwestora – ich odpowiedzialność solidarna jest bowiem uzależniona od zgłoszenia podwykonawcy oraz braku sprzeciwu.

Podsumowanie.
Pomimo tego, że umowa o podwykonawstwo jest zawierana pomiędzy generalnym wykonawcą a dalszym podmiotem, któremu powierza się realizację części prac, odpowiedzialność za zapłatę należnego podwykonawcy wynagrodzenia zasadniczo ponosi również inwestor. Jest to odpowiedzialność solidarna, mająca charakter gwarancyjny, która powstaje z mocy prawa w razie spełnienia przewidzianych w ustawie przesłanek. Jedną z nich jest zgoda inwestora na wykonanie określonego zakresu robót przez oznaczone osoby trzecie. Inwestor może zatem skutecznie sprzeciwić się powierzeniu części prac podwykonawcom.
Należy również zaznaczyć, że komentowany przepis ma charakter bezwzględny. Oznacza to, że kwestia odpowiedzialności za wynagrodzenie należne podwykonawcy nie może zostać inaczej uregulowana w umowie. W przeciwnym razie, postanowienia umowne kształtujące relacje pomiędzy stronami umowy w odmienny sposób będą nieważne.

Zobacz nasze pozostałe wpisy:

Problem uszczuplania i ukrywania majątku przed rozwodem

Kiedy małżonkowie są skonfliktowani, a myśli o rozwodzie przyświecają obojgu, często szczególnie w przypadku par dobrze sytuowanych finansowo, zaczynają się bezprawne działania zmierzające do ukrycia lub uszczuplenia majątku wspólnego. Takim działaniom przyświeca...

czytaj dalej

Wynagrodzenie w umowie o roboty budowlane

Każda umowa o roboty budowlane powinna zawierać postanowienia określające zasady rozliczenia stron. Kwestia ustalenia wynagrodzenia należnego wykonawcy niewątpliwie należy do elementów istotnych tego stosunku prawnego, dlatego też brak należytego uregulowania jej w umowie niejednokrotnie może prowadzić do powstania sporów na tym tle.

czytaj dalej